Ðể có một cách nhìn thấu đáo, mang tính văn hoá, chúng tôi xin đưa một bài viết góp ý với địa phương (khi địa phương đang lấy ý kiến nhân dân). Sau đây là bài viết của PGS, TSKH Nguyễn Bích Ðạt, nguyên Thứ trưởng Bộ Kế hoạch Ðầu tư:
1/ Năm 1941, một số nhà hảo tâm đã đóng góp thêm cùng với tiền "cheo" (là tiền của các chàng rể khi lấy được con gái làng Hành Thiện thì tự nguyện đóng góp gạch lát đường, theo câu thơ: "Nuôi lợn thì phải vớt bèo/ Lấy vợ Hành Thiệp nộp cheo cho Làng". Ðó là một phong tục rất đẹp). Dần dà, cùng với các vị quan thành danh góp công, của rồi trở thành một con đường lát gạch nghiêng toàn bộ đường làng Hành Thiện từ Chợ Làng lên đến xóm 1 và lát tam hợp từ xóm 1 lên Chùa Keo . ..
Ðến nay, đường gạch nghiêng bao quanh làng hình Cá chép đã có 85 năm tồn tại.
-Năm 1997, nhân kỷ niệm 90 năm ngày sinh Cố TBT Trường Chinh, con đường lại được mở rộng và lát lại gạch đỏ nghiêng theo lối xưa, nhằm gìn giữ lại nét truyền thống của làng.
-Năm 2007, Dự án tu bổ tôn tạo Khu di tích lưu niệm Cố TBT Trường Chinh nhân 100 năm ngày sinh của ông, đã tiếp tục lát gạch nghiêng cho toàn bộ đường xóm 7 (Thlà xóm có ngôi nhà và từ đương gia tộc cố TBT Trường Chinh) để đảm bảo kết nối hài hòa với đường gạch nghiêng bao quanh làng.
-Nhìn từ trên cao, khu vực nhà dân cư với những mái ngói đỏ hoà quyện với con đường lát gạch đỏ nghiêng như những vẩy cá lấp lánh, tạo nên hình Cá chép rất sống động, mạnh mẽ vươn hướng biển khơi.
2/ Nghị quyết số 80-NQ/TW, ký ngày 07/01/2026 bởi Tổng Bí thư Tô Lâm, là văn kiện quan trọng của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam trong kỷ nguyên mới.
Trong đó, Nghị quyết khẳng định:
-“Văn hoá Việt Nam là kết tinh những giá trị tốt đẹp của dân tộc trong tiến trình hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước; là nguồn lực nội sinh quan trọng hun đúc trí tuệ, tâm hồn, khí phách và bản lĩnh người Việt Nam.”
-“Các giá trị văn hoá thấm sâu vào mọi mặt của đời sống xã hội, khơi dậy truyền thống yêu nước, củng cố niềm tin và sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc. Văn hoá phải thấm sâu vào mọi quy hoạch, kế hoạch, đề án, dự án với tầm nhìn dài hạn và tiêu chuẩn cao”
-“Ðầu tư bảo tồn, tôn tạo, phát huy giá trị di sản văn hoá lồng ghép vào mục tiêu phát triển bền vững về môi trường”
-“Củng cố thương hiệu địa phương bằng việc phát triển những sản phẩm, dịch vụ văn hoá độc đáo, giàu bản sắc; từng bước hình thành thương hiệu quốc gia.”…
3/ Làng ta có nguồn gốc hình thành từ hàng ngàn năm trước và ở trên mảnh đất hình Cá chép đã 415 năm.
Năm 1823, vua Minh Mạng đã đổi tên làng là Hành Thiện và năm 1853, vua Tự Ðức đã ban cho làng 4 chữ “Mỹ tục khả phong”.
Truyền thống lịch sử của làng và hệ thống đình chùa, miếu mạo được kết nối bằng con đường lát gạch nghiêng cùng với các lễ hội, mỹ tục đã tạo nên giá trị di sản văn hoá, thương hiệu của Hành Thiện; góp phần hun đúc trí tuệ, tâm hồn của nhiều nhà cách mạng sinh trưởng trên mảnh đất này và mọi người dân làng.
4/. Tinh thần của Nghị quyết 80-NQ/ TƯ nói trên là “phải đầu tư bảo tồn, tôn tạo phát huy giá trị di sản văn hoá lồng ghép vào mục tiêu phát triển”; “Văn hoá phải thấm sâu vào mọi quy hoạch, kế hoạch, đề án, dự án với tầm nhìn dài hạn”…
Do đó, chúng tôi thiết nghĩ và kiến nghị việc “Cải tạo nâng cấp đường giao thông của làng” nên theo hướng lát gạch đỏ nghiêng như hiện nay để bảo tồn nét đẹp văn hoá truyền thống hàng trăm năm nay; góp phần phát huy thương hiệu Hành Thiện như là điểm du lịch hấp dẫn độc đáo của tỉnh Ninh Bình.
Ðiều này càng có cơ sở thực tiễn khi song song với đường làng đã có đường trải nhựa bên kia sông phục vụ dân sinh; khi hai lần cải tạo khu Di tích lưu niệm Cố TBT Trường Chinh đều tôn tạo đường lát gạch nghiêng. Nhân kỷ niệm 120 năm ngày sinh của Người, việc tôn tạo đường gạch nghiêng càng cần cân nhắc tôn trọng, gìn giữ.
5/ Việc cải tạo, lát lại gạch cần bảo đảm chất lượng lâu dài, với việc tôn tạo nền đường chắc và chọn vật liệu tốt, hạn chế một số phương tiện giao thông tải trọng lớn…
Nếu được, Chính quyền địa phương nên tham khảo thêm ý kiến các hội Ðồng hương Hành Thiện ở các địa phương (kể cả các vị lão thành cách mạng), vì đây là các tổ chức có nhiều tâm huyết và đã có những đóng góp thiết thực xây dựng quê hương.
6/ Ðược biết địa phương đang lấy ý kiến dân làng về phương án cải tạo đường.
Kính mong bà con ở quê khi bỏ phiếu cần cân nhắc thật kỹ giữa thuận lợi trước mắt và bảo vệ giá trị di sản lâu dài như là hồn cốt của làng. Việc đi lại thuận tiện có thể sử dụng đường lối sau và đường bên phía Ngọc Cục, còn đường gạch mà bê tông hoá sẽ mất đi giá trị lịch sử đã gắn bó với bao thế hệ người Hành Thiện. Do sai lầm ấu trĩ một thời, làng ta cũng đã bị mất đi hàng loạt di tích như Ðền Gò, Văn Chỉ, Võ Chỉ, Miếu ông Ðô, miếu ông Hoả, đền Văn Xương… Phần đuôi cá sau chùa Thần Quang đã bị dự án đào mương cắt rời đến nay chưa khắc phục được.
Cố gắng đừng để sai lầm thêm một lần lặp lại nữa !
Nhân đây, tôi xin gửi tặng bài thơ đến bạn đọc
"ÐƯỜNG LÀNG
Ðường làng gạch đỏ lát từ xưa,
Nâng bước bao đời trải nắng mưa.
Ðón bà đi chợ mờ sương sớm,
Chờ trẻ tan trường giữa ban trưa.
Ðông đến bâng khuâng nhìn lá rụng,
Xuân về vui vẻ lắng thoi đưa.
Ðường vẽ nên hình làng Cá chép,
Soi bóng dòng sông mát tuổi thơ.
NBÐ- 2023"
